DOĞU AKDENİZ KALKINMA AJANSI YÖRESİ GİRİŞİMCİLERİNİN...

30 okunma Nisan 2021

DOĞU AKDENİZ KALKINMA AJANSI YÖRESİ GİRİŞİMCİLERİNİN

SON 20 YILDA PLANLADIKLARI TEŞVİKLİ YATIRIMLARININ ANALİZİ

Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı (Hatay, Osmaniye ve Kahramanmaraş illeri) bölgesindeki özel sektör girişimcilerimizin yatırımlarının seyri hakkında Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü’nün istatistikleri bölgemiz ekonomisinin ve yatırımlarının gelişimi hakkında çarpıcı veriler sunmaktadır. 

Bu istatistiklerin detaylarında; girişimcilerin sermaye yapıları, yatırımların cinsi, sektörü, proje yatırımın büyüklüğü, yatırım için ihtiyaç duyulan döviz tutarı, yaratılmakta olan istihdam seviyesi, projenin ihracat hedefi vb konulardaki bilgiler ise genel ekonomimiz ve bölgemizin geleceğe dönük vizyonu analiz etmemize yardımcı olmaktadır.

Ak Partinin iktidara geldiği dönemin başlangıcı olan 2002 yılından günümüze kadar olan sürede bu üç ildeki teşvik belgeli yatırımların adedi, proje yatırımlarının tutarı, istihdam durumları, yatırımların türü, sermayedar yapıları aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir.   

Her üç ilin özel girişimcileri 2001 yılından 2020 yılı sonuna kadar 2.781 adet yatırım teşvik belgesi ile 48 milyar 342 milyon liralık projeye devletten destek almıştır. Bu projelerin yaratmakta olduğu istihdam 82.512 kişi olarak tespit edilmiştir.

Yörede gerçekleştirilen yatırımların 83 adedi yabancı girişimcilerce planlanmıştır. Yatırımların proje tutarı 5 milyar 663 milyon TL ve yaratılıcak istihdamı 3.884 kişidir. Yabancı yatırımcıların gerçekleştirdiği yatırımların bölgede gerçekleştirilen tüm yatırımlara oranı; belge adedi açısından % 3, proje tutarlarında % 12, yaratılan istihdamda % 5 seviyesinde olduğu ortaya çıkmaktadır. Türkiye’ye gelen yabancı yatırımcı bakımından bu oranlar düşük seviyededir. Yöreye yabancı girişimci çekmede yerli sermayedarların yabancı ile ortaklık yapma bakımından çekimser olduklarını saptamak doğru olacaktır.

Bölge illerinde gerçekleştirilen yatırımların 1.787 adedi komple yeni yatırımdır. Bu yatırımların proje tutarı 32 milyar 858 milyon lira olup yaratılacak istihdam sayısı 58.512 kişidir. Bu üç ilde gerçekleştirilmekte olan komple yeni yatırımların bölgede planlanan tüm yatırımlara oranı belge sayısı olarak % 64.2, proje tutarı olarak % 68.7 ve istihdam olarak % 71 seviyesindedir. Her üç ilde yeni yatırımların seviyesinin yüksek olduğunu söylemek mümkündür. Bu oranlar bölgemizde yeni girişimcilerin yoğun olarak ortaya çıktığını, bölge kalkınmasına dahil olmakta olan yeni yatırımcıların varlığını tespit etmek gerekmektedir. Gelecek yıllarda yeni yatırımcıların aynı şekilde devam etmesi halindi istihdam ve yeni sektörlerde bölgemizin ülke ekonomisine katkısının yüksek olacağını öngörmek mümkün olmaktadır.

Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı yöresinde 20 yılda gerçekleştirilmekte olan 2.781 adet yatırım teşvik belgeli proje sayısı Türkiye’de gerçekleştirilmekte olan 80.472 adet yatırım sayısının % 3.4 seviyesindedir. Proje yatırımlarının tutarının tüm ülkemizde gerçekleştirilmekte olan yatırıma oranı ise % 3.2’si ve yaratılan istihdam ise % 2.7 oranındadır.

Her üç ilin ayrı ayrı değerlendirilerek karşılaştırılmasında ise şu çarpıcı sonuçları görmemiz ve analiz etmemiz mümkündür. 

Hatay ilin 926 adet belge ile 20 milyar 242 milyon liralık yatırım planlamış ve bu yatırımlar için 26.008 adet kişiye istihdam sağlamayı öngörmektedir. Bu yatırımların 51 adedi yabancı sermayeli şirketler tarafından gerçekleştirilmektedir. Yabancı sermayeli şirketlerin planladığı yatırımların proje bedeli 4 milyar 504 milyon TL olup 2.607 kişinin istihdamı gerçekleştirilecektir. İlde gerçekleştirilmekte olan yatırımların 582 komple yeni yatırım, bu yatırımların proje tutarı 16 milyar 420 milyon lira olup yaratılacak istihdam 20.090 kişidir.  

Osmaniye ili 437 Belge ile 5 milyar 847 milyon liralık proje yatırımı ile 11.839 kişiye istihdam sağlamayı planlamıştır. Bu yatırımların 12 adedi yabancı sermaye tarafından yürütülmekte, proje bedeli 334 milyon lira ve gerçekleştirilecek istihdam 302 kişidir. İlde gerçekleştirilecek projelerin 340 adedi komple yeni yatırım, proje bedelleri 5 milyar 221 milyon lira ve yaratılacak istihdam 10.273 kişidir.  

Kahramanmaraş ili 1418 adet belge ile 22 milyar 253 milyon liralık yatırım için 44.665 kişiye istihdam sağlamayı öngörmektedir. İlde gerçekleştirilecek olan yabancı yatırımın belge adedi 20, proje bedeli 825 milyon TL ve gerçekleştirilecek istihdam 975 kişidir. İlde gerçekleştirilecek projelerin 865 adedi komple yeni yatırım, proje bedeli 11 milyar 217 milyon lira ve yaratılacak istihdam 28.149 kişidir.

Yukarıdaki il sonuçlarının karşılaştırılmasında Kahramanmaraş ili belge adedi, yatırım tutarı ve istihdam bakımından diğer iki ile göre öndedir. İkinci sırada Hatay, üçüncü sırada Osmaniye ilimizdir. Yabancı sermaye için cazip olan birinci sıradaki il Hatay, ikinci sırada Kahramanmaraş ve üçüncü sırada Osmaniye ilimizdir.  

Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansının faaliyet alanı olan Hatay, Osmaniye ve Kahramanmaraş illerimizde pandemi dönemi olan 2020 yılı ile 2019 yılları arasındaki teşvik belgeli yatırımların gerçekleşmeleri ise şöyledir.

Üç ilde 2019 yılında alınan yatırım teşvik belge sayısı 115, proje tutarı 1 milyar 927 milyon TL ve yaratılacak istihdam 2.812 kişidir. 2020 yılının 11 aylık döneminde teşvik belgeli yatırım sayısı 331, proje tutarı 12 milyar 581 milyon TL ve yaratılacak istihdam 7.006 kişidir. 

Pandemi krizine rağmen bölgemiz girişimcileri 2020 yılında 2019 yılına göre (331/115) 3 kat fazla  yatırım planlamıştır. Proje tutarlarında ise 6 kat, yaratılacak istihdam 2.5 kat fazla kişiye iş vermeyi öngörmektedirler.

Kriz dönemlerinde yatırımların hızlandığını, krizden çıkış sonrası sektör paylarını kaybetmeme yönünde girişimcilerimizin plan yaptıklarını söylemek mümkündür.