CORONA VİRÜSÜ KRİZİ ve ALINAN EKONOMİK ÖNLEMLER

30 okunma Mayıs 2020

Çin’de başlayarak tüm dünyayı etkisi altına alan Corona krizinin ekonomiye yansımasının etkilerini önlemek için başta ABD, AB ülkeleri ve dünyanın gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeleri bir dizi ekonomik tedbirleri süratle uygulamaya koymaya başlamışlardır. Türkiye Cumhuriyeti devleti de öncelikli olarak ölümcül olan bu salgının ülkemiz insanlarına bulaşmaması ve yaygınlaşmaması için krizin başından bu yana çok süratli önlemler almış ve almaya devam etmektedir.

Ekonomik önlemlerle ilgili Uluslararası Para Fonu üye ülkelerin taleplerine göre destek paketi hazırlamaya başlamıştır. Krizin önlenmesi için ABD 2 Trilyon $, Çin 15.9 Milyar $, İtalya 25 milyar Euro, İngiltere 30 Milyar Sterlin, İspanya 117 Milyar Euro, Fransa 4.3 Milyar Euro ve Türkiye 100 Milyar Türk Lirası teşvik paketleri hazırlamışlardır. 

2020 yılı için Çin % 13, ABD ve AB % 1.2 seviyesinde ekonomilerinde daralma hesapları yapmaya başlamıştır. Salgının süresinin belirsiz olması nedeniyle bu hesaplamaların önümüzdeki aylarda tekrar revize edileceğini söylemek mümkündür. Gelişmekte olan ülkelerden Hindistan, Brezilya, Meksika vb ülkelerin de ekonomilerinde daralmanın çift rakamlı olacağı tahmin edilmektedir. Uluslararası şirketlerden İKEA, KFC, Starbucks, Appele, Mcdonald’s, Pizza Hut, Google vb kuruluşlar başta Çin olmak üzere birçok ülkedeki firmalarını kapatmaya başladılar. Bu şirketleri başkalarının izleyeceğini öngörmek zor olmasa gerekmektedir.

Özellikle burada belirtmek istediğim diğer bir husus Çin’in dünyanın en büyük petrol ithalatçısıdır. Petrol ticaretinde Rusya, Meksika, Suudi Arabistan vb ülkelerin ihracatında düşme olması beklenmektedir. Günümüzde petrol fiyatlarının varilinin 30 $ altına düşmesinin nedeninin Çin olduğunu söylememiz gerekmektedir. Turizmde dünya çapında 1 milyarın üzerinde insanın seyahat ettiğini bilmekteyiz. Turizm sektörü de krizden en yüksek zararı görecek iş kollarından birisi olacaktır. Ayrıa İşsizliğin artacağını da tahmin etmemiz gerekmektedir.

ABD hazırlamış olduğu teşvik paketi ile sağlık kuruluşlarına, küçük işletmelere, havacılık sektörüne, yerel yönetimler ile büyük şirketlere yardım ve kredi verme planlarını uygulamaya koymuş bulunmaktadır. Yardım paketinin ana öğesi şirketlerin çalışanlarını işten çıkarmamasına ve işsizlik sigortasını güçlendirmesine yöneliktir.

Almanya ise ABD benzeri teşvik paketini uygulamaya geçirmiştir. Başta hastaneler, kirasını ödeyemeyen kiracı ve dükkan sahiplerinin bulundukları yerlerden çıkarılmaması, geliri düşük ailelere çocuk yardımı, serbest meslek sahiplerine de 3 ay boyunca maaş ödemeyi planlamıştır. İtalya, İngiltere, Fransa ve İspanya’da da benzeri teşvik paketleri yürürlüğe konmuştur. 

Son 30 yılda Türkiye 1990 yılında Körfez Krizi, 1994 yılında Finans Krizi, 1997 yılında Asya Krizinden (Rusya aracılığı ile Lale’li piyasası), 2001 Siyasi kökenli Finans ve 2008 yılında dünya finans krizlerini yaşamış bir ülkedir. Corona krizinin geçmiş dönem krizlerinden çok daha ağır bir yıkımı getireceğini söylemek mümkündür. Bu krizde sokaklarımızda çalışanlar çalışamamakta, üretim yapılamamaktadır. Nisan başındaki dış ticaret istatistiklerinde Mart 2020 yılında ihracatımızın bir önceki yıla göre % 17 civarında daralmış olduğu açıklanmıştır. 2001 Finans krizinde finans sektöründen 65 bin, reel sektörden 2,5 milyon kişi işinden olmuş ülkemiz % 9 seviyesinde daralmıştı. Bu sağlık krizinin uzun sürmemesi temennimizdendir. Kriz Haziran aylarında biter, iş yerlerimiz açılır ise 30 yılda 5 adet ekonomik krizi atlatan ve bu krizlerden tecrübeli çıkan ülkemizin yaralarının minimum seviyede olmasını ümit etmekteyiz. Türkiye dış ticaretinde enerji ithalatının 65 milyar $ olduğu gözönüne alındığında petrol fiyatlarının düşmesi ekonomimize olumlu etki edecektir. Bunun yanında 50 milyon kişiyi ülkemizde ağırlayarak yaklaşık 38 milyar $ döviz kazancı sağlayan Turizm sektörümüz ise bu krizden yara alacaktır. En büyük ihracat kalemlerimizden otomotiv ve otomotiv yan sanayi de krizden etkilenecek sektörlerimizin başında gelmektedir. 

Türkiye bu krizi başından beri aldığı önlemlerle iyi yönetmektedir. Mart başında açıklanan ekonomik önlemler ile parakende sektörümüz, AVM’ler, Otomotiv, Lojistik vb sektörlerde şirketlerin muhtasar beyannamelerindeki vergi ve SGK primleri 6 ay süre ile ertelenmiş, borcunu ödeyemeyen işletmelere bankalar kredi taksitlerini erteleme imkanı sağlamıştır. Emeklilerin en düşük aylığı 1500 lira olarak tespit edilmiş yaklaşık 23 bin hane halkına 2.000 TL yardım yapılma kararı alınmış, emeklilerin bayram ikramiyelerinin Nisan 2020 ilk yarısında ödeneceği belirtilmiştir. 

T.C. Merkez Bankası reel sektörü desteklemek üzere yeni bir paket ile reeskont kredilerini devreye sokarak bankalara likidite imikanı sağlamıştır. Banka bu çerçevede; "Krediler için toplam 60 milyar lira limit belirlenmiştir. Bu limitin 20 milyar lirası Türk Eximbank, 30 milyar lirası kamu bankaları, 10 milyar lirası ise diğer bankalar aracılığıyla yapılacak kredi kullanımlarına tahsis edilmiştir. Eximbank dışındaki bankalar aracılığıyla kullandırılacak kredilerin asgari yüzde 70'i KOBİ'lere tahsis edilecektir. Firma bazında azami kredi tutarları, KOBİ'ler için 25 milyon lirası, diğer firmalar için ise 50 milyon lirası olarak belirlenmiştir. Kredi imkanından yabancı para reeskont kredisi kullanabilen firmalar ile yurt dışına yönelik müteahhitlik hizmeti sunan firmalar ve uluslararası fuarlara katılım sağlayan firmalar yararlanabilecektir. Kredilere TCMB politika faiz oranı olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranının 150 baz puan altında faiz oranı uygulanacaktır. Aracı bankaların komisyon oranı azami 150 baz puan olabilecektir. Krediler, azami 360 gün vadeli olacak, ihracat veya döviz kazandırıcı hizmet taahhüdü ile 1 Mart 2020'deki istihdam düzeyinin kredi vadesi süresince muhafaza edilmesi koşulu karşılığında kullandırılacaktır."

Sayın Cumhurbaşkanımızın Mart 2020 sonu itibariyle açıkladığı diğer büyük bir proje ise Milet dayanışması olarak toplanacak paraların yoksul vatandaşlarımıza dağıtılacağı projesidir. Deprem dönemleri başta olmak üzere bir çok konuda Türk Milleti dayanışma içerisinde yaralarını sarmaktadır. Bu projenin inişaallah diğer ekonomik önlemlerden daha etkili olacağını düşünmekteyim. Daha ilk günden itibaren başta Cumhurbaşkanımız, MHP lideri Bahçeli, siyaset adamlarımız, TOBB, İhracatçılar Meclisi, Finans Kurumları ile toplumun tüm kesiminden destek görmeye başladığıdır. 

Her zaman olduğu gibi Türk milleti devleti ile bütünleştiği zaman bu krizin atlatılması zor olmayacaktır. Allah hepimizi bu beladan korusun ve bir an önce ülkemiz ve dünyadan def ettmesini dilemekten başka söyleyecek sözümüz bulunmamaktadır.